Američko tržište oružja, poznato po snažnoj kulturi posedovanja, gde se oružje tretira kao obična kupoprodaja, poslednjih meseci preplavili su revolveri proizvedeni u Srbiji – modeli Zastava M83, stari više od tri decenije. Iako se na prvi pogled radi o kolekcionarskim primercima, detalji koje su uočili istraživački novinari otvaraju ozbiljna pitanja o poreklu tog oružja i zakonitosti njegovog izvoza.
Kako navodi BIRN, od jeseni 2024. godine na američkom tržištu pojavile su se veće količine ovih revolvera, jasno obeleženih kao policijsko oružje. Problem je u tome što u zvaničnim podacima Srbije ne postoji evidencija o legalnom izvozu tog tipa naoružanja u Sjedinjene Američke Države.
Posebnu pažnju privukli su snimci američkih jutjub kanala specijalizovanih za prodaju oružja, među kojima se ističe popularni „Classic Firearms“. Na jednom od snimaka, objavljenom u oktobru 2024. godine, autori u skladištu otvaraju sanduke pune Zastavinih revolvera, predstavljajući ih publici kao višak iz proizvodnje. Međutim, analiza oznaka na oružju govori drugačije.
Prema nalazima BIRN-a, na mnogim revolverima ostale su policijske kartice vezane žicom, sa oznakama „MUP“, brojevima predmeta, pa čak i imenima bivših vlasnika. Takav način obeležavanja karakterističan je za zaplenjeno ili dokazno oružje u policijskim postupcima. Dodatno, na sanducima su pronađeni natpisi poput „oružje za uništenje“, što dodatno dovodi u pitanje tvrdnje da je reč o regularnom izvozu.
Stručnjaci za kontrolu malokalibarskog naoružanja sa kojima je razgovarao BIRN ističu da ovakva praksa ukazuje na pravnu prazninu u domaćem zakonodavstvu. Iako zakon ne zabranjuje Ministarstvu unutrašnjih poslova da raspolaže zaplenjenim oružjem, ne postoje jasni propisi koji precizno uređuju uslove pod kojima ono može biti prodato, niti kako se kontroliše njegov dalji promet.
Bivši policijski službenici za BIRN tvrde da se u praksi često postupa po internim depešama, umesto po jasno definisanim pravilnicima. To, kako navode, ostavlja prostor za zloupotrebe, naročito kada je reč o prodaji oružja privatnim trgovcima, nakon čega se gubi trag njegovom kretanju.
Dodatnu sumnju izazivaju i podaci Ministarstva trgovine, prema kojima je u prethodne tri godine u SAD zvanično izvezen tek jedan Zastavin revolver. To je u potpunoj suprotnosti sa količinama koje se danas mogu pronaći kod američkih prodavaca, gde se cene kreću od nekoliko stotina do čak 700 dolara po komadu.
Kako piše BIRN, moguće je da je deo tog oružja iz Srbije iznet kao „nefunkcionalno“ ili čak prijavljeno kao staro gvožđe, iako se kasnije pojavljuje u potpuno ispravnom stanju. Takve tvrdnje dodatno pojačavaju sumnje u koruptivne mehanizme unutar sistema.
Kontekst cele priče postaje još ozbiljniji ako se uzmu u obzir masovne krađe oružja iz policijskih stanica u Nišu i Doljevcu, gde je u poslednje dve godine nestalo više stotina komada vatrenog oružja. Ovi slučajevi, o kojima je takođe izveštavao BIRN, ukazuju na sistemski problem kontrole oružja koje se nalazi u posedu države.
Iako su novinari BIRN-a uputili više zahteva i pitanja MUP-u, odgovori o poreklu revolvera koji su završili na američkom tržištu do danas nisu dostavljeni. Zbog toga ostaje otvoreno ključno pitanje: ko je omogućio da oružje, koje je trebalo da bude uništeno ili strogo kontrolisano, završi u slobodnoj prodaji na drugom kontinentu – i ko je od toga profitirao?
Naslovnica
Foto: YouTube printscreen
