Pred Narodnom skupštinom Srbije uskoro će se naći paket izmena zakona iz oblasti pravosuđa koji je već pre ulaska u parlamentarnu proceduru izazvao ozbiljne polemike. Strukovna udruženja, sindikati u pravosuđu i opozicione stranke upozoravaju da bi usvajanje ovih rešenja moglo da poništi prethodne ustavne promene i značajno oslabi samostalnost tužilaštva.
Predloge je podneo narodni poslanik Srpske napredne stranke Uglješa Mrdić, koji je izmene najavio nakon štrajka glađu, izražavajući nezadovoljstvo radom Tužilaštva za organizovani kriminal. On je više puta poručio da pojedini delovi tužilačkog sistema, po njegovom tumačenju, više ne postupaju u skladu sa interesima države.
U javnim nastupima Mrdić je kao ključne odgovorne označio vrhovnu javnu tužiteljku Zagorku Dolovac i glavnog tužioca za organizovani kriminal Mladena Nenadića, navodeći da su institucije na čijem su čelu izgubile legitimitet i kontrolu.
Sa druge strane, pravni stručnjaci i predstavnici profesionalnih udruženja upozoravaju da se predloženim izmenama brišu ili preinačuju mehanizmi uvedeni nakon promene Ustava, čiji je cilj bio da se sudska vlast i tužilaštvo zaštite od političkog pritiska. Ti mehanizmi predstavljali su i deo obaveza Srbije u okviru pregovora sa Evropskom unijom, posebno u poglavlju koje se odnosi na vladavinu prava.
Promene zakona koje izazivaju najviše sporenja
Jedna od najkritikovanijih tačaka odnosi se na način odlučivanja o prigovorima tužilaca na obavezna uputstva. Umesto posebne komisije sastavljene isključivo od tužilaca, odlučivanje bi bilo prebačeno na Visoki savet tužilaštva, telo u kojem, pored tužilaca, sede i ministar pravde, kao i pravnici koje bira Skupština Srbije.
Predlozi se dotiču i vraćanja instituta upućivanja tužilaca u druga tužilaštva, ali uz njihovu pismenu saglasnost. Ipak, ostanak upućenog tužioca u novoj instituciji zavisio bi od odluke glavnog tužioca koji ga je tamo poslao, što kritičari vide kao potencijalni mehanizam pritiska.
Osnivanje novog osnovnog suda u Beogradu
Posebnu pažnju izazvala je i ideja o osnivanju novog osnovnog suda u Beogradu, koji bi bio nadležan isključivo za opštinu Novi Beograd. Time bi ta opština bila izdvojena iz nadležnosti postojećeg Trećeg osnovnog suda, a paralelno bi bilo formirano i novo tužilaštvo.
Jedna od važnih organizacionih promena odnosi se i na Tužilaštvo za visokotehnološki kriminal, koje bi, prema predlogu, bilo spušteno pod ingerenciju Višeg javnog tužilaštva u Beogradu, čime bi izgubilo sadašnji položaj u okviru vrhovnog tužilačkog sistema.
Dodatne polemike izaziva i mogućnost uvođenja vršilaca funkcija na najvišim tužilačkim pozicijama. Prema predlozima, vršilac funkcije vrhovnog tužioca mogao bi da obavlja tu dužnost do godinu dana, dok bi glavni tužioci mogli biti u statusu v.d. i do tri godine, uz opciju ponovnog izbora.
Izmenama bi bile obuhvaćene i sudije, jer se predviđa ukidanje ograničenja prema kojem predsednici sudova mogu obavljati tu funkciju samo jedan petogodišnji mandat, čime bi se otvorila mogućnost njihovog ponovnog izbora.
Strah od novih zakona
Kritičari upozoravaju da zbir ovih izmena vodi ka jačanju uticaja izvršne i zakonodavne vlasti na pravosuđe, što bi, kako navode, moglo dugoročno da ugrozi osnovni princip podele vlasti. Zbog toga se očekuje da će rasprava u Skupštini, ali i van nje, biti jedna od najburnijih u oblasti pravosuđa poslednjih godina.
Naslovnica
Foto: YouTube printscreen
