Poslednjih godina u javnosti se često spominje takozvana „vila Jovanke Broz“, u kojoj godinama boravi nekadašnja premijerka, a danas predsednica Narodne skupštine Srbije Ana Brnabić. Poslednjih dana pojavile su se i spekulacije da se Brnabić navodno iselila iz vile na Dedinju u kojoj žive njena partnerka i sin. Paralelno s tim, predmet javnih polemika ostala je i državna vila iz koje se ni nakon isteka predsedničkog mandata nije iselio bivši predsednik Srbije Tomislav Nikolić. Sve to ponovo je skrenulo pažnju na vilu u Bulevaru kneza Aleksandra Karađorđevića 75, jedno od najpoznatijih i istorijski najzanimljivijih zdanja na Dedinju.
Mnogi je i danas nazivaju „vilom Jovanke Broz“, jer je u njoj poslednje decenije života provela udovica nekadašnjeg predsednika SFRJ Josipa Broza Tita. Međutim, istorija ove kuće mnogo je složenija i seže duboko u vreme pre Drugog svetskog rata.
Vila nikada nije bila Savčićeva
Godinama se verovalo da je vila pripadala čuvenom industrijalcu, građevinskom inženjeru i nekadašnjem gradonačelniku Beograda Milošu Savčiću. Savčić je zaista bio jedna od najuticajnijih ličnosti svog vremena i jedan od pionira razvoja Dedinja kao elitnog beogradskog naselja. Ipak, istorijski dokumenti pokazuju da vila na broju 75 nikada nije bila njegovo vlasništvo.
Prema podacima Zavoda za zaštitu spomenika kulture i Uprave za zajedničke poslove republičkih organa, reprezentativnu vilu projektovao je građevinski inženjer Stanislav Sobotka 1932. godine za beogradskog trgovca Čedomira Petrovića. Vila je dobila ime „Bor“ i ubrzo postala jedno od najlepših privatnih zdanja tadašnjeg Beograda.
Petrović je danas zaboravljena ličnost
Za razliku od Miloša Savčića, čije se ime nalazi u gotovo svim istorijskim udžbenicima, Čedomir Petrović danas je gotovo zaboravljena ličnost. Bio je uspešan trgovac engleskim štofovima i pripadnik predratne beogradske elite, rodom iz Pranjana. Posle Prvog svetskog rata stekao je značajno bogatstvo i među prvima podigao luksuznu porodičnu vilu na Dedinju.
Njegova sudbina, međutim, bila je slična sudbinama brojnih imućnih Srba nakon dolaska komunista na vlast. Posle rata imovina mu je nacionalizovana, a prema brojnim istorijskim izvorima i svedočenjima, Petrović je izgubio život u poratnim obračunima sa predstavnicima stare građanske klase. Njegovi potomci i danas postoje, a pitanje restitucije nekadašnjeg porodičnog vlasništva ostalo je jedna od tema koja povremeno izaziva javne rasprave.
Od državne rezidencije do doma Jovanke Broz
Nakon nacionalizacije vila „Bor“ postala je deo državnog fonda reprezentativnih objekata. Tokom socijalističke Jugoslavije koristili su je visoki državni funkcioneri i strani gosti.
Posle smrti Josipa Broza Tita, u vilu je preseljena Jovanka Broz. U njoj je živela gotovo tri decenije, sve do svoje smrti 2013. godine. Upravo zbog toga je javnost danas mnogo češće povezuje sa Jovankom nego sa njenim prvobitnim vlasnikom.
Vila se prostire na oko 750 kvadratnih metara i nalazi se na jednoj od najatraktivnijih lokacija na Dedinju. Tokom godina više puta je renovirana, a 2020. godine ponovo je dospela u centar pažnje kada je određena kao rezidencija predsednika Vlade Srbije.
Vila koja nosi teret istorije
Sudbina vile „Bor“ zapravo odražava istoriju Srbije tokom gotovo jednog veka. Od doma uspešnog trgovca, preko nacionalizovane imovine socijalističke države, rezidencije Jovanke Broz i doma najviših državnih funkcionera, ova kuća promenila je više identiteta nego što većina Beograđana može da zamisli.
Zato je možda najveća ironija u tome što se danas najčešće raspravlja o njenim sadašnjim stanarima, dok je ime čoveka koji ju je sagradio gotovo palo u zaborav. A upravo priča o Čedomiru Petroviću pokazuje koliko istorija jednog grada može da bude skrivena iza fasada njegovih najlepših kuća.
Naslovnica
Foto: YouTube printscreen
