Postoji zanimljiv paradoks u načinu na koji deo srpske vlasti i režimski mediji posmatraju političke promene u Evropi i svetu.
Kada u nekoj evropskoj zemlji jača desnica koja kritikuje Evropsku uniju, migracionu politiku, liberalne vrednosti ili podršku Ukrajini, to se u Beogradu sve češće ne predstavlja kao upozorenje, već kao razlog za zadovoljstvo i radovanje. Takve vesti se predstavljaju kao navodno buđenje slobodarskog naroda kojem je dosta demokratskih vrednosti, što je poseban apsurd u kojem se zapravo sloboda i desnica izjednačavaju.
Najnoviji primer je Nemačka i veliki izborni uspeh Alternative za Nemačku (AfD) u Saksoniji-Anhaltu. AfD je na pokrajinskim izborima osvojila oko 44 odsto glasova i ostvarila svoj najbolji rezultat u istoriji. Nemačka krajnja desnica time je postala dominantna politička snaga u jednoj saveznoj pokrajini, dok je vladajući CDU doživeo težak poraz.
U nemačkoj politici i uopšteno u svetu, ovakav rezultat se posmatra sa velikom zabrinutošću. U Srbiji je, međutim, ton jednog dela medija i političkih struktura bitno drugačiji.
Srpski naslovi poput “Srbija slavi pobedu AFD u Nemačkoj”, „istorijska pobeda“, „neverovatnih 44,5 odsto“, „Nemci izgubili strpljenje“ i „AfD pred istorijskim trijumfom“ ne kriju posebno zadovoljstvo činjenicom da jedna stranka koju nemačke institucije i politički establišment svrstavaju na krajnju desnicu postaje sve jača.
I upravo tu počinje zanimljiviji deo priče: Zašto je uspon novog fašizma u Nemačkoj za deo srpske političke scene ipak dobra vest?
Odgovor nije teško pronaći. AfD je izrazito kritički nastrojena ka politici EU prema Rusiji, protivi se sadašnjem kursu prema Ukrajini, oštro govori o migracijama i dovodi u pitanje deo evropskog političkog konsenzusa. Njeno jačanje zato se u Beogradu može tumačiti kao slabljenje političkog modela koji je godinama vršio pritisak na Srbiju.
Drugim rečima, nije toliko važno što AfD predstavlja krajnju desnicu. Važno je što slabi političku Evropu sa kojom je režim Aleksandra Vučića često često u sukobu, barem za domaću publiku.
To je prilično otvoren politički račun. Ostajanjem van EU, režimske strukture u Srbiji ne moraju da prate zakone i principe demokratskih vrednosti.
Kada jačaju stranke koje se protive Briselu, podržavaju tvrđu nacionalnu politiku i dovode u pitanje sankcije prema Rusiji, to se u delu srpske javnosti bliskom vlasti predstavlja kao dokaz da se „Evropa menja“ i da je politički model koji je godinama kritikovao Srbiju u krizi.
Ali postoji i druga strana tog paradoksa.
U Srbiji se politička vlast godinama predstavlja kao tradicionalistički režim sa Srbijom na putu ka EU, predstavlja se kao brana ekstremizmu, haosu i političkoj nestabilnosti, a sa druge strane veličaju fašizam koji je u suprotnosti sa srpskom antifašističkom tradicijom.
To se i ovog puta pokazalo kao istina, pojavom uspona desnice u Nemačkoj. Ponovo isti ljudi ovo dočekuju kao pobedu, u čemu prednjači beskompromisni tabloid “Informer” sa Draganom J. Vučićevićem na čelu. Ovo glasilo Vučićeve političke garniture inače godinama krši zakone u javnom informisanju.
Nemačka partija AfD pritom nije obična konzervativna stranka. Njeno jačanje izaziva ozbiljne rasprave u samoj Nemačkoj zbog stavova pojedinih njenih funkcionera, odnosa prema migracijama, istorijskom nasleđu i političkom sistemu. Nemačka je upravo zbog svoje istorije posebno osetljiva na povratak krajnje desnice, što mnogi nazivaju novim usponom fašizma.
Zato je možda najzanimljivije posmatrati promenu kriterijuma.
Kada ekstremna ili radikalna desnica jača u zemljama koje su politički bliske Beogradu, to može da bude predstavljeno kao opasnost. Kada jača u Berlinu, Parizu ili Briselu i pritom slabi politički centar koji kritikuje Srbiju, ista pojava postaje „buđenje naroda“, „pobuna birača“ ili dokaz da su građani izgubili strpljenje za demokratiju. Isto smo videli i u slučaju dolaska Donalda Trampa na vlast u SAD.
Nije, dakle, presudno šta AfD jeste. Presudno je protiv koga je AfD i kako to srpske vladajuće strukture mogu da iskoriste u svojoj propagandi.
A to mnogo govori i o delu srpske političke scene koji danas sa neskrivenim zadovoljstvom prati njen uspon. Jer ako je dolazak krajnje desnice na vlast u Nemačkoj dobra vest samo zato što će oslabiti Berlin i Brisel, onda se više ne govori o principima. Govori se o interesu – kako manipulativnim izveštavanjem ostati na vlasti.
I možda je upravo to najtačnija definicija političkog odnosa prema Evropi koji se poslednjih godina može videti u Beogradu: nije problem kada jača ekstremizam — problem je samo kada jača na pogrešnoj strani.
Naslovnica
Foto: YouTube printscreen
